Σπάνια έγχρωμα φωτογραφικά ντοκουμέντα από την ιστορική επίσκεψη του Βασιλιά της Ιταλίας, Βιτόριο Εμανουέλε Γ΄, στη Δερόπολη τον Μάιο του 1941

Σπάνια φωτογραφικά ντοκουμέντα (επεξεργασμένα σε χρώμα) από την ιστορική επίσκεψη του Βασιλιά της Ιταλίας, Βιτόριο Εμανουέλε Γ, στη Δερόπολη (Δερβιτσάνη) τον Μάιο του 1941, αμέσως μετά τη λήξη των εχθροπραξιών του ’40-’41.

Η επίσκεψη του Ιταλού Βασιλιά Βιτόριο Εμανουέλε Γ΄ (Vittorio Emanuele III) στα Βαλκάνια τον Μάιο του 1941 αποτέλεσε ένα σημαντικό πολιτικό και επικοινωνιακό γεγονός της φασιστικής προπαγάνδας, αμέσως μετά τη λήξη των εχθροπραξιών του Ελληνοϊταλικού Πολέμου και τη γερμανική εισβολή στην Ελλάδα.

1. Ο Πολιτικός Στόχος της Επίσκεψης

• Νομιμοποίηση της Κατοχής: Η Ιταλία είχε εισβάλει και προσαρτήσει την Αλβανία από το 1939, ανακηρύσσοντας τον Βιτόριο Εμανουέλε Γ΄ ως «Βασιλιά των Αλβανών». Η περιοδεία του στα αλβανικά εδάφη και στις πρόσφατα κατεχόμενες περιοχές της Βορείου Ηπείρου είχε σκοπό να εδραιώσει την ιταλική κυριαρχία στα μάτια της διεθνούς κοινότητας.

• Ανύψωση του Ηθικού: Μετά τις βαριές ήττες που υπέστη ο ιταλικός στρατός στα βουνά της Πίνδου και της Αλβανίας από τον Ελληνικό Στρατό κατά τους προηγούμενους μήνες, το γόητρο της φασιστικής Ιταλίας είχε πληγεί ανεπανόρθωτα. Η παρουσία του ανώτατου άρχοντα στα μέτωπα όπου είχαν διεξαχθεί οι μάχες λειτούργησε ως μια προσπάθεια «τόνωσης του ηθικού» των Ιταλών στρατιωτών.

2. Το Χρονικό της Περιοδείας (10 – 17 Μαΐου 1941)

• Άφιξη: Ο Ιταλός μονάρχης προσγειώθηκε στις 10 Μαΐου 1941 στο αεροδρόμιο της Λαπράκα στα Τίρανα, συνοδευόμενος από τον κατοχικό Πρωθυπουργό της Αλβανίας, Σεφτσέτ Βερλάτσι.

• Η Διαδρομή στον Νότο: Κατά τη διάρκεια της εβδομαδιαίας παραμονής του, πραγματοποίησε εκτεταμένη περιοδεία με αυτοκινητοπομπή σε κομβικές πόλεις και στρατιωτικά πεδία. Ταξίδεψε στην Κρούγια, το Δυρράχιο, τον Αυλώνα, τους Αγίους Σαράντα, το Δέλβινο και το Αργυρόκαστρο.

• Η Διέλευση από τη Δερόπολη: Στο πλαίσιο της επίσκεψής του στην ευρύτερη περιοχή του Αργυροκάστρου, η βασιλική πομπή διέσχισε τα χωριά της ελληνικής μειονότητας στη Δερόπολη (συμπεριλαμβανομένης της Δερβιτσάνης). Λόγω των πρόσφατων βομβαρδισμών, των υποχωρήσεων και των καταστροφών που είχε υποστεί το οδικό δίκτυο της περιοχής κατά τον πόλεμο, η μετακίνηση της πομπής ήταν εξαιρετικά δυσχερής, απαιτώντας συχνά τη συνδρομή του στρατού για τη μετακίνηση των βαριών οχημάτων.

Κατά την περιοδεία του στην κατεστραμμένη από τον πόλεμο περιοχή, η υπερπολυτελής βασιλική λιμουζίνα (Fiat 2800 Torpedo) δυσκολεύτηκε τόσο πολύ από το κακό οδικό δίκτυο, που οι Ιταλοί στρατιώτες αναγκάστηκαν να τη σπρώξουν για να συνεχίσει η πομπή!

3. Η Απόπειρα Δολοφονίας στα Τίρανα

Το επιστέγασμα της επίσκεψης του Βασιλιά βάφτηκε με αίμα την ημέρα της αναχώρησής του. Στις 17 Μαΐου 1941, καθώς ο Βιτόριο Εμανουέλε Γ΄ επέβαινε σε ανοιχτό αυτοκίνητο στους δρόμους των Τιράνων μαζί με τον Πρωθυπουργό Βερλάτσι, ένας 18χρονος Αλβανός πατριώτης και κομμουνιστής, ο Βασίλ Λάτσι (Vasil Laçi), πυροβόλησε τέσσερις φορές εναντίον τους με ένα περίστροφο Beretta.

• Ο Βασιλιάς διέφυγε σώος (τραυματίστηκε ελαφρά μόνο από την αναταραχή), αλλά το γεγονός προκάλεσε τεράστιο σοκ στις ιταλικές αρχές.

• Ο Λάτσι συνελήφθη αμέσως και εκτελέστηκε δι’ απαγχονισμού λίγες ημέρες αργότερα (27 Μαΐου 1941), αποτελώντας έναν από τους πρώτους μάρτυρες της αντιφασιστικής αντίστασης στα Βαλκάνια.

4. Η Καταγραφή από το Istituto Luce

Όλη η περιοδεία του Βασιλιά καλύφθηκε εξονυχιστικά από τους φωτογράφους και τους εικονολήπτες του Istituto Luce (του επίσημου οργάνου κινηματογραφικής και φωτογραφικής προπαγάνδας του Μουσολίνι). Στόχος τους ήταν να δημιουργήσουν επίκαιρα (newsreels) που θα προβάλλονταν στους κινηματογράφους της Ιταλίας για να παρουσιάσουν μια εικόνα «θριάμβου» και «ειρήνευσης» στην περιοχή, αν και στην πραγματικότητα οι φωτογραφίες αυτές κατέγραψαν άθελά τους τις τεράστιες υλικές δυσκολίες και το εχθρικό κλίμα που αντιμετώπιζαν οι δυνάμεις κατοχής.

Αλέξανδρος Νέκος