Σαν σήμερα | 15 Οκτωβρίου 1963 – Ηλίας Ι. Καραγιάννης: Πρωταγωνιστής του Σχολικού Αγώνα στη Βόρειο Ήπειρο

Σαν σήμερα, τη 15η Οκτωβρίου 1963, πέθανε στην Αθήνα, σε ηλικία 78 ετών, ο δημοδιδάσκαλος Ηλίας Ι. Καραγιάννης, στενός συνεργάτης του πολυπράγμονος ιατρού Γρηγορίου Κιτσάτη και του αδαμάντινου Αλέξανδρου Καλυβόπουλου. Υπήρξε εκπαιδευτικός με πολυσχιδή δράση και μαχητικός πρωταγωνιστής στη λευκή σχολική αποχή του 1933–1935, γνωστή και ως «Σχολικό Ζήτημα» ή «Σχολικός Αγώνας», όπως καθιερώθηκε στην παραδοσιακή ελληνική βιβλιογραφία.

Ο Καραγιάννης γεννήθηκε στη Σωπική Πωγωνίου το 1885. Μετά την ολοκλήρωση της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσής του στη γενέτειρά του, αποφοίτησε από τη Ζωσιμαία Σχολή Ιωαννίνων. Το 1903 διορίστηκε κοινοτικός δημοδιδάσκαλος στο Χλωμό, όπου υπηρέτησε για τρία συνεχή έτη. Την εποχή εκείνη στην περιοχή δίδασκαν επιφανείς ελληνοδιδάσκαλοι, όπως ο Κ. Παπαδημήτρης, ο Ηλίας Ζέρης, ο Χαρ. Οικονόμου, ο Ευθύμιος Γκίκας, ο Ηλίας Παπαγιάννης και ο Χρ. Τσέβης, μεταξύ άλλων.

Κατά τα έτη 1915–1917 φοίτησε στην Παιδαγωγική Ακαδημία Αθηνών. Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών του, διορίστηκε δημόσιος λειτουργός στοιχειώδους εκπαίδευσης στην Κοινότητα της Σαγιάδας, όπου υπηρέτησε έως το 1919.

Το 1919 επέστρεψε στη Σωπική, όπου εργάστηκε με αφοσίωση και ζήλο για τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας. Παράλληλα, ανέλαβε ηγετικό ρόλο στις παιδαγωγικές και πολιτικές εξελίξεις της εποχής, συμβάλλοντας ενεργά στην υπεράσπιση της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης.

Ο Αλβανός επιθεωρητής Παιδείας, στην περιώνυμη έκθεσή του για τα ελληνικά σχολεία στην ΕΕΜ, τον περιγράφει με ιδιαίτερα αρνητικούς χαρακτηρισμούς: «Τύπος σχολαστικός, αποβλακωμένος αλλά φανατικός. Την αλβανική δεν γνωρίζει διόλου. Εις το σχολείον αυτό υπηρετεί επί διετία, ένθα υπηρέτει και προ της κρατικοποιήσεως. Έχει συνολικήν υπηρεσίαν διδασκάλου 33 έτη, μέρος της οποίας έχει εκτελέσει εν Ελλάδι. Τούτου ένεκα πιθανόν να μισθοδοτείται ή συνταξιοδοτείται ως Έλλην διδάσκαλος. Είναι τελείως ανίκανος ως Διευθυντής, το δε σχολείον όπερ διευθύνει δεν έχει ποσώς τάξιν. Απόφοτος Γυμνασίου Ιωαννίνων και Διδασκαλείου Αθηνών το 1936».

Το 1934 ο Καραγιάννης διαφώνησε με την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του Αλβανού υπουργού Παιδείας Μίρα Ιβάναϊ (Mirash Ivanaj), ο οποίος ήταν σκληρός και άτεγκτος σε σύγκριση με τον συγκαταβατικό προκάτοχό του, Χίλε Μόσι (Hilë Mosi). Η μεταρρύθμιση προέβλεπε την κατάργηση των κοινοτικών σχολείων και την αντικατάστασή τους από δημόσια σχολεία, στελεχωμένα με Αλβανούς δασκάλους. Η εφαρμογή της συνεπαγόταν εμφανή περιορισμό της διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας και του ελληνικού πολιτισμού, καθώς και την εκπαιδευτική αποψίλωση του ελληνόφωνου προσωπικού.

Αντιδρώντας στις αλλαγές αυτές, ο Καραγιάννης συσπείρωσε γονείς και μαθητές, καλώντας τους να συμμετάσχουν στη λευκή σχολική αποχή, ως μέσο αντίστασης στην εκπαιδευτική πολιτική που απειλούσε την ελληνόγλωσση παιδεία. Η στάση του, ωστόσο, προκάλεσε αντιδράσεις ακόμη και από μια μικρή μερίδα συγχωριανών του, η οποία επιθυμούσε να διατηρηθούν οι αποδοχές του από το ελληνικό Δημόσιο.

Την ίδια χρονιά, ο Καραγιάννης φυλακίστηκε μαζί με τον Χαρ. Οικονόμου, αρχικά χωρίς να του απαγγελθούν κατηγορίες. Κρατήθηκε στα κρατητήρια της Πολύτσιανης και στη συνέχεια εξορίστηκε στην Αυλώνα και στο Μπρίντεζι της Ιταλίας, όπου παρέμεινε επί οκτώ μήνες μαζί με άλλους πρωτεργάτες του κινήματος.

Μετά την επιστροφή του στη γενέτειρά του, συνέχισε να ασκεί το εκπαιδευτικό του έργο έως το 1944. Μετά την απελευθέρωση, διωκόμενος, αναγκάστηκε να διαφύγει στην Αθήνα. Εκεί συνταξιοδοτήθηκε, έχοντας αφιερώσει μεγάλο μέρος της ζωής του στην υπεράσπιση της ελληνικής γλώσσας και του πολιτισμού.

Πηγή: Σταύρος Γ. Ντάγιος, Η εκπαιδευτική αποχή των Βορειοηπειρωτών (1925–1945), Θεσσαλονίκη, 2021.