Το νησί Σάσων, (έκτασης 6.725,9 στρεμμάτων) παραχωρήθηκε στην Ελλάδα, το 1864 (μετά την ενθρόνιση του βασιλιά Γεωργίου Α' και με βάση το 2ο άρθρο της Συνθήκης του Λονδίνου της 17/29 Μαρτίου 1864) με τα υπόλοιπα Επτάνησα. Στις 21 Μαΐου του 1864, ο τελευταίος Άγγλος αρμοστής σερ Έρικ Στορκς, παρέδωσε τα νησιά του Ιονίου στον απεσταλμένο της ελληνικής κυβέρνησης, Θρασύβουλο Ζαΐμη. Και η ελληνική κυβέρνηση αγνόησε (;) το στρατηγικής σημασίας νησί και η κυριαρχία του πέρασε στους Οθωμανούς.
Έπειτα από τον Α' Βαλκανικό Πόλεμο, η Ελλάς διεκδίκησε επίσημα το νησί, ονομάζοντάς το με το αρχαίο όνομά του: Σάσων, και αποβίβασε λόχο στρατιωτών. Μετά το τέλος του Β' Βαλκανικού Πολέμου, το 1913, η Ιταλία και η Αυστροουγγαρία πίεσαν την Ελλάδα να εκκενώσει όλη τη Βόρεια Ήπειρο, συμπεριλαμβανομένου του νησιού και η Ελλάδα την εκκένωσε! Η Ελλάδα παραχώρησε εθνικό έδαφος αμαχητί! Η κυβέρνηση του Βενιζέλου εισήγαγε στη Βουλή προς ψήφιση, στις 5 Μαΐου του 1914, νομοσχέδιο με το επίμαχο άρθρο να αναφέρει: «Eπιτρέπεται εις την Κυβέρνησιν η εις την αλβανικήν επικράτειαν παραχώρησις της νησίδος Σάσωνος…»!
Και η Αλβανία ιδρύθηκε, έγεννήθη- έστω και με τεχνητή γονιμοποίηση- έθνος και η Ελλάς εγκατέλειψε την Βόρεια Ήπειρο. Τον Ιούλιο του 1914, στο νησάκι Σάσσων, δεκαπέντε οικογένειες βλαχόφωνων Ελλήνων βοσκών, που είχαν παραμένει απροστάτευτοι, μετά την αποχώρηση των ελλήνων στρατιωτών, σφαγιάστηκαν από άτακτους Αλβανούς. Στις 2 Σεπτεμβρίου 1919, η Αλβανία παραχώρησε το νησί Σάσων στην Ιταλία, η οποία εγκατέστησε εκεί ναυτική βάση το 1939. Η αλβανική κυριαρχία στη Σάσωνα αποκαταστάθηκε στις 2 Φεβρουαρίου του 1947 και από το 1951 ως το 1961 αποτελούσε προκεχωρημένη ναυτική βάση τής Σοβιετικής Ένωσης στη Μεσόγειο, έπειτα από συμφωνία της κυβέρνησης Χότζα με τους Σοβιετικούς. Από το 1998, η Ιταλία φέρεται να έχει αποκτήσει δικαιώματα χρήσης στη Σάσωνα, με καταβολή υψηλού χρηματικού ποσού στην Αλβανία, ενώ το νησί αποτελούσε τόπο εκπαίδευσης ανδρών των ειδικών δυνάμεων της Βρετανίας και άλλων χωρών μελών του ΝΑΤΟ. Το νησί είναι πλέον ακατοίκητο, αλλά υπάρχει μια μικρή ιταλοαλβανική ναυτική βάση, που χρησιμοποιείται (όπως λέγεται) κυρίως για την αντιμετώπιση του λαθρεμπορίου μεταξύ της νότιας Ιταλίας και της Αλβανίας.
Το 2010, η γύρω θαλάσσια περιοχή της Σάσωνος ανακηρύχθηκαν Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο από την αλβανική κυβέρνηση. Από το 2015 το νησί Σάσων (Ζαζάν) είναι προσβάσιμο για τουρίστες, που ακούνε από ξεναγούς για θρύλους που το περιβάλλουν και για μάχες που δόθηκαν για την κατάκτησή του (!)…
Όταν το καλοκαίρι του 2021 η Ιβάνκα Τράμπ, κόρη του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και ο σύζυγός της Τζάρεντ Κούσνερ ταξίδευαν με θαλαμηγό στα ανοιχτά της αλβανικής ριβιέρας ένα νησάκι τους τράβηξε το ενδιαφέρον, ήταν το Σαζάν! Τον Αύγουστο του 2024, ο Κούσνερ παρουσίασε σχέδια για τη μετατροπή της περιοχής σε πολυτελές τουριστικό θέρετρο, ενώ στις αρχές του 2026 επισκέφθηκε ξανά τον τόπο μαζί με την Ιβάνκα Τραμπ. Σε συνέντευξή του στο Politico, ο αλβανός πρωθυπουργός Έντι Ράμα επιβεβαίωσε ότι οι διαπραγματεύσεις με τον Κούσνερ συνεχίζονται και ότι το σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία περίπου 10.000 ξενοδοχειακών δωματίων. Αλβανοί και περιβαλλοντικές οργανώσεις αντιδρούν για το φιλόδοξο πρότζεκτ γιατί- όπως υποστηρίζουν- το Σαζάν ένα από τα σημαντικότερα οικοσυστήματα της Ευρώπης αφού φιλοξενεί πουλιά φλαμίνγκο, φώκιες και υπάρχουν περιοχές ωοτοκίας θαλάσσιων χελωνών. Πολλά τα λεφτά, Τζάρεντ... Και οι άμεσοι ανδιαφερόμενοι δεν θα τα αφήσουν να χαθούν!
Το μικρό νησάκι Σάσων, τώρα πια Σαζάν, «μεγαλώνει» πια, με τις ετοιμόρροπες στρατιωτικές εγκαταστάσεις, τα πολυβολεία, τις σήραγγες και την αφελή (;) εγκατάλειψη από την ελληνική κυβέρνηση στα χρόνια της παλιγγενεσίας και διηγείται την ιστορία του στους περιηγητές και περιμένει την ανάπτυξη...
ethnos.gr
